آیا می دانید با خشونت کودکان خود چه برخوردی داشته باشید؟

انتهای یک روز طولانی را تصور کنید. تازه از محل کار به خانه رسیده اید و بسیار خسته اید. تلویزیون را روشن می کنید و روی مبل لم می دهید و برنامه مورد علاقه خود را دنبال می کنید. در حال لذت برد از این سکوت و آرامش هستید. اما پس از چند دقیقه فرزندتان به سراغتان می آید و در مورد قول هایی که به وی داده بودید با شما صحبت می کند. از او می خواهید تا بعد از شام صبر کند، اما او اصرار می کند.

نفس عمیقی می کشید اما کودک صدای خود را بالاتر می برد: “تو به من دروغ گفتی، تمام روز منتظرت بودم. دیگه دوستت ندارم” اکنون در چنین شرایطی چه کاری می توانید انجام دهید؟

3 روشی که والدین در این شرایط انتخاب می کنند:

معمولا والدین تحت این شرایط یکی از این سه راه را انتخاب می کنند: تسلیم می شوند، تنبیه می کنند یا به مذاکره با فرزند خود می پردازند.

1. تسلیم شدن: همیشه جنگیدن راه مناسب و با ارزشی نیست. تسلیم شدن و اعطا آنچه فرزندتان می خواهد گاهی گزینه خوبی است – به ویژه اگر می خواهید آرامش داشته باشید. اما زمانی که کودک رفتارهای تهاجمی نشان می دهد و قلدری می کند، چطور؟ هرگز تسلیم خواسته های کودک نشوید. در این شرایط به مثابه رفتار توهینن آمیز کودک با وی برخورد داشته باشید. این برخورد نوعی آموزش محسوب می شود.

هر زمان که تسلیم اینگونه رفتارهای فرزند خود شوید، این پیغام ساده را به او انتقال می دهید: با قلدربازی می توانی کار خود را پیش ببری. بنابراین دفعه بعد که محدودیت هایی برای وی قائل شوید، باز هم رفتار خشونت آمیز خود را تکرار خواهد کرد.

2. تنبیه کردن: زمانی که کودک رفتار نامناسبی نشان می دهد، نشان ندادن واکنش کار سختی خواهد بود. از دست دادن کنترل خود و نشان دادن رفتاری خشونت آمیز در سطح کودک و تنبیه وی، باعث می شود قلدری و خشونت در بین اعضای خانواده به شکل یک رفتار طبیعی در آید. والدینی که با تنبیه های سخت در این جنگ پیروز می شوند، در حقیقت نوعی پیروزی تلخ را به دست آورده اند. این جنگ دارای یک برنده و یک بازنده است، یک نفر خوشحال و یک نفر ناراحت خواهد بود!

کودکانی که به طور مداوم تنبیه می شوند، در حقیقت تحقیر شده و دچار مشکلات رفتاری خواهند شد. به عنوان مثال، کودک دچار مشکلات زیر خواهد شد:

• به افرادی مبارز و جنگجو تبدیل می شوند یا به طور مداوم سکوت می کنند.
• ناراحتی های خود را درونی کرده و دچار افسردگی و اضطراب خواهند شد.
• قلدری بیشتر می کنند و مشکلاتی را ایجاد می کنند.

3. مذاکره: در چنین شرایطی که کودک رفتار بدی از خود نشان داده، بهتر است کمی متفکرانه رفتار کنید و گزینه های موجود را در نظر بگیرید. سعی کنید انتظارات و تصورات او را درک کنید: او تمام روز را منتظر شما بوده است. اما زمانی که شما به خانه رسیده اید، به جای رسیدگی و احوالپرسی با وی، به کارهای دیگری پرداخته اید.

بنابراین عصبانی است و البته حق دارد. می توانید مقداری از کار را برای وی قبل از شام انجام دهید و مقداری از آن را بگذارید برای بعد از شام. حالا به این چند سوال فکر کنید:

1. آیا مذاکره بهترین انتخاب است؟
2. اگر به خشونت خود ادامه دهد و تمام وعده را قبل از شام بخواهد چطور؟

مذاکره بهترین روش از نظر والدین امروزیست و پیدا کردن نقاط مشترک با کودک در طول جدال فکر بدی نیست.

اما نکته ای در این مورد وجود دارد. زمانی که شما به مذاکره با فرد خشمگین و قلدر می پردازید، فضا را برای ادامه این خشونت باز می کنید. این مذاکره به نوعی شبیه به تسلیم شدن است و کودک تصور می کند همیشه این خشونت کارآمد واقع خواهد شد.

یکی دیگر از معایب مذاکره این است که کودک تصور می کند هر چیزی، حتی رفتار خوب، قابل مذاکره خواهد بود. بنابراین به جای اینکه کار خوبی برای خود انجام دهد و یک حس خوب پیدا کند، کودک این کار را برای برآوردن خواسته خود انجام خواهد داد. به عنوان مثال:

• کودک برای مرتب کردن اتاق خواب خود تقاضای پاداش خواهد کرد.
• در ازای انجام تکالیف خود تقاضای پاداش خواهد کرد.
• به خاطر گرفتن نمره خوب تقاضای پاداش نقدی از شما خواهند کرد.

کارهایی که می توانید انجام دهید:

اکثر والدین فقط سه روش تنبیه، تسلیم و مذاکره را یاد دارند. این روش ها نوعی آرامش کوتاه مدت به دنبال دارند و در مورد علت بروز رفتار کاری از پیش نخواهند برد.

اما بهتر است سه گام دیگر را در نظر بگیرید: کاستن از درگیری، ارزش نهادن به احساسات و ستودن نقاط قوت.

1. کاستن درگیری: در زمان خشونت کودکان، اکثر والدین عکس العمل هایی اشتباه نشان می دهند و به این درگیری و تنش به نوعی دامن می زنند. در این شرایط بهتر است آرامش خود را حفظ کرده و نقش رهبر را داشته باشید. بهتر است واکنش شدید نشان ندهید یا تسلیم کودک خود نیز نشوید.

اگر میزان درگیری کم شده بهتر است سعی در حفظ همین حالت داشته باشید و به همه شانس رسیدن به آرامش را بدهید. زمانی که کودک ناامید و عصبانی است، نمی توان با وی منطقی صحبت کرد. با انجام این کار فقط ناامیدی و عصبانیت آنها را افزایش می دهید.

این آرامش به نفع شما و فرزندتان خواهد بود. در این شرایط می توانید بیرون بروید و کمی قدم بزنید. این کار به شما آرامش و زمان خواهد داد. زمانی که چیز آرام شده می توانید تصمیم درستی بگیرید.

2. ارزش نهادن به احساسات: با این عبارات می توانید نشان دهید که احساسات کودک خود را درک می کنید:

• درک می کنم که ناراحتی، من هم ناراحتم.
• می دونم عصبانی هستی. 10 دقیقه به من فرصت بده تا فکر کنم.
• اجازه بده اول یه چیزی بخوریم تا بتونیم بهتر فکر کنیم.

اگر برای احساسات کودک خود ارزش قائل شوید، خیلی زود آرام می شوند. در این فرصتی که دارید می توانید به رفتار خودتان و کودکتان فکر کنید و تصمیم بهتری بگیرید. به این فکر کنید که چه عواملی باعث بروز این رفتار خشونت آمیز در کودک شده است.

قلدر بازی معمولا عللی دارد که باید بررسی شوند. یک ارتباط منطقی تر را تشویق کنید. کودک اگر متوجه شود احساساتش توسط شما درک شده، احساس سر خوردگی نخواهد کرد.

به یاد داشته باشید: به کودک آنچه را که نیاز دارد بدهید، نه آنچه را که می خواهد. بسیار مهم است که کودک برقراری ارتباط را در زمان ناراحتی و عصبانیت یاد بگیرد. تنبیه کردن، تسلیم شدن و مذاکره شانس مبارزه با ناامیدی و عصبانیت را از کودک خواهد گرفت.

به کودک نشان دهید که قلدر بازی و عصبانیت همیشه موثر نخواهد بود:

• تا زمانی که سر من داد بزنی به شما پاسخی نمی دهم.
• قلدر بازی شما را به آنچه می خواید نمی رساند.
• می تونی بهتر از این رفتار کنی. شما بچه باهوشی هستی، قلدر بازی اصلا بهت نمیاد.

3. تشویق نقاط قوت: زمانی که هر دوی شما به یک نقطه مشترک رسیده اید، کودک را مجبور به انجام کاری نکنید. در این مسیر نقاط قوت کودک خود را تشویق کنید:

• من واقعا ممنونم که الان با آرامش با من صحبت می کنی.
• میدونم کار سختی بود برات. به این رفتارت افتخار می کنم.
• کار خیلی خوبی انجام میدی. واقعا بزرگ شدی.

تشویق نقاط قوت باعث بالا رفتن اعتماد به نفس کودک نیز خواهد شد و به تقویت منطق وی کمک خواهد کرد.

نگارنده: سمیه محمدی

گروه پزشکان جایروس