اختلال وسواس اجباری

دکتر مهدی هرموزپور، روانپزشک، در رابطه با اختلال وسواس اجباری صحبت می کنند. توصیه می کنیم قبل از مطالعه ادامه مقاله فایل صوتی زیر را گوش داده و با دیگران نیز به اشتراک بگذارید.

اختلال وسواس اجباری یا Obsessive-compulsive disorder که به اختصار OCD نیز نامیده می شود، در واقع افکار و ترس هایی هستند که منجر به انجام رفتارهای مداوم و تکراری می شوند. این وسواس ها و رفتارهای تکراری بر روی فعالیت های روزانه تاثیر گذاشته و منجر به بروز ناراحتی قابل توجهی می شوند.

فرد مبتلا ممکن است سعی کند وسواس های خود را متوقف کند یا آنها را نادیده بگیرد، اما این کار فقط ناراحتی و اضطراب را افزایش می دهد. علیرغم تلاش برای نادیده گرفتن این افکار و یا رهایی از آنها، این وسواس ها دوباره برمی گردند و این مسئله منجر به بروز بیشتر رفتارهای جنون آمیز و عجیب می شود.

اختلال وسواس اجباری اغلب در مورد برخی موضوعات خاص است، به عنوان مثال ترس از احاطه شدن به وسیله میکروب ها. برای رهایی از این ترس فرد دست های خود را به طور مداوم می شوید تا اینکه دست ها زخمی می شوند.

اگر مبتلا به اختلال وسواس اجباری هستید، ابتلا به این شرایط برای فرد ناراحت کننده است و ممکن است باعث خجالت وی شود، اما بهتر است بدانید روش های درمانی موجود موثر عمل می کنند.

علائم اختلال وسواس اجباری

اختلال وسواس اجباری شامل وسواس و اجبار است. اما ممکن است فقط علائم وسواس یا علائم اجبار مشاهده شوند. فرد مبتلا ممکن است تشخیص ندهد که وسواس وی غلط یا غیرمنطقی است، اما این مشکل زمان زیادی از فرد را می گیرد و بر روی بسیاری از فعالیت های روزمره و اجتماعی فرد تاثیر می گذارند.

وسواس ها افکار مداوم و ناخواسته هستند، اجبارها یا تصاویری که باعث ناراحتی و اضطراب در فرد می شوند. فرد مبتلا ممکن است سعی کند آنها را نادیده بگیرد و یا با انجام یک رفتار آینی و اجباری از شر این افکار رها شود. این وسواس ها معمولا زمانی بروز می کنند که فرد سعی می کند کار دیگری انجام دهد و یا به مسائل دیگری فکر کند.

مسائلی که معمولا منجر به بروز وسواس می شوند، عبارتند از:

• ترس از کثیفی و جرم
• لزوم مرتب کردن یا وجود تقارن در بین چیزها
• بروز افکار وحشتناک و خشن در مورد آسیب زدن به خود یا دیگران
• افکار ناخواسته مربوط به تجاوز، موضوعات جنسی و مسائل مذهبی

نمونه هایی از علائم مربوط به وسواس عبارتند از:

• ترس از انتقال میکروب بر اثر دست زدن به اشیائی که دیگران به آنها دست زده اند.
• تردید مداوم نسبت به قفل کردن در یا خاموش کردن اجاق گاز
• بروز استرس شدید زمانی که اجسام مرتب نیستند و یا در جای خود قرار نگرفته اند.
• تجسم آسیب زدن به خود یا دیگران، به ویژه افرادی که باعث ناراحتی فرد می شوند.
• افکاری مربوط به فریاد زدن یا رفتارهای نامناسب ناخواسته که باعث ناراحتی فرد بیمار می شوند.
• اجتناب از برخی شرایط که وسواس را تحریک می کنند، مانند دست دادن با دیگران
• تکرار تصاویر جنسی ناخوشایند در ذهن فرد و ناراحتی ناشی از آن

علائم اجبار

اختلال وسواس اجبار شامل رفتارهای مداوم و تکرای است که برای پیشگیری یا کاهش اضطراب و یا جلوگیری از یک اتفاق بد انجام می شوند. با این حال انجام این رفتارهای تکراری به هیچ عنوان خوشایند نیستند و اضطراب را به طور موقت کاهش می دهند.

اجبار ناشی از وسواس معمولا به شکل های زیر نمایان می شود:

• شستن یا تمیز کردن مداوم
• چک کردن
• شمردن
• مرتب کردن
• دنبال کردن یک جریان مداوم و خشک

نمونه هایی از علائم مربوط به اجبار ناشی از وسواس عبارتند از:

• شستن دست ها تا زمانی که پوست دست خشک یا زخمی می شود.
• چک کردن مداوم درها برای اطمینان از قفل کردن آنها
• چک کردن مداوم اجاق گاز برای اطمینان از خاموش کردن آن
• تکرار مداوم و آرام یک دعا، لغت یا عبارت
• مرتب کردن قفسه ها و تاکید به یک شکل خاص از چیدمان

اختلال وسواس اجباری معمولا در سنین نوجوانی یا جوانی شروع می شود و علائم آن نیز به تدریج نمایان می شوند و در طول زندگی شدت آنها متفاوت خواهد بود. این علائم معمولا در زمان بروز اضطراب شدیدتر می شوند. اختلال وسواس اجباری نوعی مشکل مربوط به تمام عمر محسوب می شود و علائم آن نیز متنوع خواهد بود.

علت بروز اختلال وسواس اجباری چیست؟

علت بروز این اختلال به طور دقیق مشخص نیست، اما برخی تئوری ها در این زمینه عبارتند از:

• بیولوژی. اختلال وسواس اجباری ممکن است در نتیجه تغییرات شیمیایی بدن یا عملکردهای مغز بروز کند.
• ژنتیک. اختلال وسواس اجباری ممکن است علت ژنتیکی داشته باشد، اما ژن های عامل بروز این مشکل هنوز شناخته نشده اند.
• محیط. برخی عوامل محیطی، مانند عفونت ها منجر به بروز این اختلال می شوند، اما با این حال تحقیقات بیشتری لازم است.

عوامل تشدید کننده

عواملی که خطر بروز اختلال وسواس اجباری را افزایش می دهند، عبارتند از:

• سابقه خانوادگی. وجود والدین یا دیگر نزدیکان مبتلا به اختلال وسواس اجباری، احتمال بروز این اختلال را در فرد افزایش می دهد.
• رویدادهای استرس زا در زندگی. اگر یک تروما یا رویداد استرس زا تجربه کرده باشید، احتمال ابتلا به اختلال وسواس اجباری در شما بیشتر خواهد شد. این واکنش ممکن است به دلایلی موجب افسردگی و یا بروز رفتارهایی مانند علائم OCD شود.
• دیگر اختلالات روحی. اختلال وسواس اجباری ممکن است در اثر بروز دیگر اختلالات جسمی و روحی، مانند اختلالات اضطرابی، افسردگی، سوء مصرف مواد مخدر یا اختلالات تیک، بروز کند.

پیامدهای اختلال وسواس اجباری

OCD پیامدها و مشکلاتی در پی خواهد داشت که به مهم ترین آنها اشاره می کنیم:

• مشکلات جسمی، مانند درماتیت تماسی (یک مشکل پوستی) که بر اثر شستن مکرر دست ها بروز می کند.
• عدم توانایی برای حضور در برخی مشاغل و انجام بعضی کارها، مشکل داشتن در مدرسه یا برخی فعالیت های اجتماعی
• بروز مشکل در روابط
• کاهش کیفیت زندگی
• بروز افکار خودکشی

پیشگیری

هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از اختلال وسواس اجباری وجود ندارد، با این حال درمان سریع و به موقع این بیماری از بدتر شدن آن و بهبود کامل بیماری کمک می کند.

میزان شیوع اختلال وسواس اجباری در دیگر کشورها!

حدود 3.3 میلیون بزرگسال و یک میلیون کودک و نوجوان در امریکا به این اختلال دچار هستند. این اختلال معمولا ابتدا در دوران کودکی، نوجوانی و یا اوایل بزرگسالی ظاهر می شود و میزان شیوع آن در بین زنان و مردان به یک اندازه است.

درمان اختلال

این اختلال به خودی خود برطرف نمی شود و نیاز به درمان دقیق دارد. بهترین روش درمانی برای این اختلال استفاده از روش های روان درمانی و مشاوره و همزمان ب آن مصرف داروست.

• درمان شناختی رفتار. در این روش سعی بر این است که به فرد بیمار اموزش داده شود تا با ترس های خود مقابله کرده و بدون انجام رفتارهای تکراری اضطراب خود را کاهش دهد. به علاوه در این روش درمانی سعی می شود افکار مبالغه آمیز در فرد نیز کاهش پیدا کنند.
• دارو درمانی. ضدافسردگی ها، مانند مسدود کننده های انتخابی بازجذب سروتونین و ضدافسردگی های سه حلقه ای تجویز می شوند.

برای افرادی که به نوع شدید این بیماری دچار هستند و یا دارو و درمان بر روی آنها موثر نیست، روش های دیگری استفاده می شود، مانند درمان الکتروشوک ویا جراحی. نوع درمان و داروهای انتخابی بر اساس شدت بیماری و شرایط جسمی فرد انتخاب می شوند.

منبع شماره 1 منبع شماره 2