پیشگیری از سکته مغزی

سکته مغزی یکی از بیماریهای شایع منجر به ناتوانی شدید و مرگ در تمام دنیا از جمله کشور ما، ایران، است. همانطور که میدانید در این بیماری به دنبال بسته شدن یکی از رگهای خونرسان مغز، فرد دچار علایمی از جمله بیحسی و یا فلج یک نیمه از بدن یا صورت، اختلال تکلم، اختلال تعادل یا سرگیجه میشود. شروع درمان در طی سه ساعت اول از شروع علایم، میتواند منجر به بهبود کامل علایم گردد. هرچه درمان زودتر شروع شود، شانس موفقیت درمان و بهبودی کامل بیشتر میشود. به این دلیل توصیه میشود به محض بروز علایم فوق با اورژانس 115 تماس گرفته یا خود را به نزدیکترین اورژانس بیمارستانی برسانید.

متاسفانه در سالهای اخیر و با توجه به شیوع چاقی، دیابت و مصرف دخانیات در سنین پایین، سن بروز سکته مغزی بسیار پایین آمده و برخلاف تصور عموم مردم، همه افراد جامعه در تمام سنین ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. لذا انجمن جهانی سکته مغزی بر آن شد که شعار امسال را حول محور پیشگیری از سکته مغزی طراحی نماید. در آستانه روز 7 آبانماه که روز جهانی سکته مغزی است و با توجه به شعار جهانی امسال مبنی بر “پیشگیری از سکته مغزی در تمام افراد جامعه” تصمیم گرفتیم که در سلسله ای از نوشتارهای کوتاه راههای پیشگیری از سکته مغزی در افراد جامعه مرور نماییم.

در این نوشتار به راههای پیشگیری از سکته مغزی در تمام افراد جامعه و قبل از ابتلای انها به سکته مغزی اشاره کرده و در نوشتار بعدی به راههای پیشگیری از سکته مغزی مجدد، در افرادی که یک یا چندبار دچار این عارضه شده اند، خواهیم پرداخت.

همه میدانیم که برای ابتلا به هر بیماری، یک سری عوامل خطر لازم است و فرد هرچه تعداد بیشتری ازین عوامل خطر را داشته باشد، با احتمال بیشتری به آن بیماری مبتلا خواهد شد. مهمترین عوامل خطر برای ابتلا به سکته مغزی عبارتند از سن بالا، جنس مذکر، سابقه خانوادگی مثبت از ابتلا به سکته مغزی یا بیماریهای قلبی عروقی، بی تحرکی، مصرف دخانیات، ابتلا به فشار خون بالا، ابتلا به دیابت، ابتلا به چربی خون بالا و چاقی. آنچه مسلم است اینکه ما توان اصلاح برخی از این عوامل خطر از جمله سن، جنس و سابقه خانوادگی خود را نداریم و باید تمام توان و تمرکز خود را صرف اصلاح سبک زندگی و عادات غلطی مثل مصرف دخانیات، پرخوری و بی تحرکی نماییم.

در اینجا سعی میکنیم در مورد تک تک این موارد مهم مطالبی کوتاه و مفید در اختیار شما قرار دهیم.

رژیم غذایی مناسب

رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از سکته مغزی شامل ترکیبی از مصرف فراوان میوه جات، سبزیجات، صیفی جات و غلات و بعبارتی غذاهای حاوی انواع املاح و ویتامینها و نیز فیبرها از یکطرف، و مصرف محدود غذاهای حاوی ترکیبات قندی از طرف دیگر است. در مورد نوع چربی مصرفی نیز استفاده از روغنهای غیراشباع و یا کمتر اشباع و نیز مواد حاوی امگا 3 مثل ماهی توصیه میشود.

فعالیت فیزیکی

فعالیت فیزیکی منظم از سالهای ابتدایی دوران تحصیل تا اخر عمر توصیه میشود. حداقل زمان توصیه شده برای فعالیت فیزیکی 150 دقیقه در هفته، بعنوان مثال 5 روز در هفته و هربار 30 دقیقه میباشد که این فعالیت میتواند پیاده روی سریع، دوچرخه سواری با دور متوسط، باغبانی یا رقص باشد. اکثر متخصصان برای آسان شدن کار و جلوگیری از سردرگمی افراد جامعه، پیاده روی سریع روزانه به مدت 20 دقیقه در تمام ایام هفته را توصیه میکنند.

کاهش وزن

افزایش وزن و چاقی به خودی خود جزو عوامل خطر مهم بیماریهای عروقی از جمله سکته مغزی بوده و از طرفی باعث ایجاد سایر عوامل خطر سکته مغزی از جمله دیابت، فشارخون بالا و چربی خون بالا میشوند. لذا توصیه میشود تمام افراد دارای نمایه توده بدنی (وزن برحسب کیلوگرم تقسیم بر مجذور قد بر حسب متر) برابر یا بیشتر از 25، وزن خود را کاهش دهند. قدم اول در مسیر کاهش وزن، اصلاح سبک زندگی شامل افزایش فعالیت بدنی و اصلاح عادات تغذیه ای نامناسب و سپس رژیم غذایی مناسب زیر نظر متخصصین تغذیه و در نهایت استفاده از روشهای جراحی مناسب توسط متخصصین این امر میباشد.

ترک دخانیات

دیده شده که چند ماه بعد از ترک مصرف سیگار و دخانیات، خطر بیماریهای عروقی از جمله سکته مغزی کاهش یافته و بعد از چندین سال، حتی در افراد مسن، این خطر مشابه خطر موجود برای افراد غیرسیگاری میشود. بنابراین هیچ وقت برای ترک سیگار دیر نبوده و این تصور که ترک سیگار در سن بالا بی فایده بوده یا حتی مضر است، کاملا اشتباه است. توجه کنیم که هیچ وقت برای ترک سیگار دیر نیست.

کنترل فشار خون

با توجه به بی علامت بودن فشارخون بالا، اندازه گیری دوره ای فشار خون در تمام افراد بزرگسال جامعه (بالای 18 سال)، بصورت دوره ای و حداقل سالی یکبار توصیه میشود. درمان فشار خون بالا، یعنی فشار خون بالای 90/140 میلی متر جیوه، برای پیشگیری از سکته مغزی ضروری است. باید توجه داشت که در صورت ابتلای همزمان فرد به سایر عوامل خطر از جمله دیابت و یا وجود نارسایی کلیوی مزمن باید فشار خون را زیر نظر پزشک معالج، به میزان بیشتری پایین آورد.

در صورت ابتلای فرد به مرحله پیشین فشار خون یعنی فشار خون سیستولیک بین 120 تا 140 و یا دیاستولیک بین 80 تا 90، روشهای غیردارویی شامل ورزش منظم، محدودیت مصرف نمک و کاهش مصرف الکل توصیه شده و در صورت ابتلای فرد به بیماری فشار خون بالا (بیشتر از 90/140)، درمان دارویی تحت نظر پزشک توصیه میشود. باید توجه داشت که گاهی برای کنترل فشار خون در درازمدت جهت جلوگیری از آسیب عروق مغزی و سکته مغزی، استفاده همزمان از چندین داروی پایین آورنده فشار خون توصیه میشود.

کنترل چربی خون

چربی خون بالا از جمله دیگر عوامل مهم خطرساز برای سکته های مغزی است که با توجه به بی علامت بودن، توصیه میشود به طور دوره ای در کلیه افراد بزرگسال اندازه گیری شود. توصیه میشود که تمام مردان سالم از سن 35 سالگی و تمام زنان سالم از 45 سالگی، هر 5 سال یکبار، چربی خون خود را در حالت ناشتا اندازه گیری نمایند.

اندازه گیری دوره ای چربی خون در افراد سیگاری، افراد مبتلا به فشار خون بالا یا افراد دارای سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس باید از سنین پایین تر آغاز شود. به این ترتیب که مردان با این ویژگیها از 20 سالگی و زنان با این ویژگیها از 35 سالگی باید هر سه سال یکبار، چربی خون خود را اندازه گیری نمایند.

در صورت بالا بودن چربی خون، اصلاح سبک زندگی شامل افزایش فعالیت فیزیکی، رژیم غذایی و کاهش وزن؛ و در صورت صلاحدید پزشک معالج، درمان دارویی برای پیشگیری از سکته مغزی لازم و ضروری است.

کنترل قند خون

از آنجا که دیابت شیرین یا همان افزایش قند خون یکی از بیماریهای شایع در دنیای امروز بوده و با خطر بسیار بالای ابتلا به بیماریهای عروقی از جمله سکته مغزی همراه است، اندازه گیری دوره ای قند خون ناشتا در تمام افراد بزرگسال جامعه توصیه میشود. به این ترتیب که تمام افراد سالم جامعه از 45 سالگی و افراد چاق از 40 سالگی، باید هر سه سال یکبار قند خون ناشتای خود را اندازه گیری نمایند. درضمن توصیه میشود که افراد مبتلا به فشار خون یا چربی خون بالا، از زمان تشخیص این بیماریها، در هر سنی که باشند، قند خون ناشتای خود را هر سه سال اندازه بگیرند.

در صورتی که قند خون ناشتای فرد زیر 100 میلیگرم در دسی لیتر باشد، طبیعی بوده و در صورتی که بین 100 تا 125 باشد، در مرحله پیش- دیابت قراردارد. در این مرحله باید فرد تلاش نماید تا با اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم و کاهش وزن، قند خود را اصلاح نموده و سپس سالانه قند خون ناشتای خود را اندازه گیری نماید. در صورتی که فردی قند خون ناشتای برابر یا بیشتر از 126 میلیگرم در دسی لیتر داشته باشد، و در اندازه گیری مجدد نیز، این افزایش قند خون تایید شود، فرد مبتلا به دیابت بوده و به درمان دارویی زیر نظر پزشک، برای جلوگیری از عوارضی مثل سکته مغزی نیازمند است.

به امید آنکه بتوانیم با کنترل دقیق عوامل خطرساز سکته های مغزی و تشخیص و درمان به موقع عواملی از جمله دیابت، فشار خون و چربی خون بالا، زندگی بهتر و سالمتری را در کنار خانواده های خود سپری نماییم.

دکتر فردوس نظری

متخصص بیماریهای مغز و اعصاب