وسواس صدمه و اسیب و چک کردن (مقاله 2)

وسواس

در سلسله مقالاتی که از هفته های قبل شروع شده سعی می کنیم به تعریف انواع وسواس به صورت مبسوط اشاره کنیم سپس در مقالات بعدی وارد بحث سبب شناسی و نهایتا درمان خواهیم شد.

اختلال وسواس فکری-عملی به صورت افکار تکرار شونده، مزاحم و ناخواسته ای تعریف می شود که وسواس فکری نامیده می شود و اغلب ( نه همیشه) این فکرها درباره موضوع های ترسناکی هستند که بیرون راندن آنها از ذهن دشوار است. این افکار با اعمال بدنی یا ذهنی همراه می شوند که هدف آنها کاهش ناراحتی و احساس های اضطراب اور است و افراد احساس می کنند مجبور به انجام انها هستند تا اضطراب شان تسکین یابد.

اگر شما به وسواس چک کردن دچار باشید، نمی توانید مطمئن شوید که مرتکب خطایی خطرناک نشده اید بنابراین برای حصول اطمینان، به وارسی کردن و چک کردن می پردازید. معمولا می ترسید که در اثر خطایی که از شما سر زده است به خودتان و دیگران اسیبی برسانید. شما ممکن است دوازده مرتبه اجاق گاز و قفل های را وارسی کنید، اما هنگامی که به در قفل شده نگاه می کنید باز هم از قفل بودن ان مطمئن نمی شوید. بنابراین، ممکن است به مدت سی دقیقه قفل در را باز و بسته کنید تا ان که بتوانید خود را از خانه بیرون بکشانید، آن هم با خستگی بسیار. ممکن است برای اطمینان مجدد، به طور مکرر از خانواده و دوستانتان کمک بخواهید.

به عنوان مثال معلمی بود که به واسطه ترس از اینکه به یکی از دانش اموزان خود صدمه زده باشد، در عذاب بود. تصورات او در این زمینه روشن بود: او خود را در حال مشاهده می کرد که جمجه یک پسر بچه را به زمین می کوبید، و دیگری را با دست های خود خفه می کرد. او هرگز هیچ یک از این اعمالی را که از آنها می ترسید را انجام نداده بود، با این حال این ترس ها موجب وحشت او می شدند. او بیست سال با این وسواس ها مبارزه کرده بود. او در ابداع روش های جدید برای وارسی سلامت دانش اموزان خود تبحر یافته بود. تلفن زدن به والدین دانش اموزی که به سرماخوردگی مبتلا شده بود، به طور موقت ترس او را از اینکه کودک را کشته باشد، کاهش می داد.

مراجع دیگری که قبلا عاشق رانندگی بود الان به این وسواس دچار شده بود که او در حال رانندگی بدون انکه اگاه باشد، موجب سانحه ای خواهد شد. رمانی که در جاده با یک برامدگی برخورد می کرد، فورا فکر می کرد که با فردی پیاده برخورد کرده است. او تصور می کرد که یک قربانی در جاده افتاده و پلیس در جستجوی راننده فراری است. به همین دلیل با وحشت دور می زد تا آن مکان را وارسی کند. اما یک بار وارسی او را راضی نمی کرد؛ ” شاید قربانی خود را به کنار جاده سانده بهتر است برگردم و دوباره انجا را ببینم”. او در دام یک حلقه معیوب وارسی و وارسی مجدد قرار گرفتار می شد. او هر شب اخبار مربوط به راننده ای فراری را تماشا می کرد. گاهی برای راحتی وجدان خود با پلیس تماس می گرفت و به جرمی که هرگز مرتکب نشده بود اعتراف می کرد.

مراجع دیگری هر شب قفل درها، پمجره ها و دو شاخه های برق را وارسی می کرد چون می ترسید که مباد با بی دقتی خود موجب حادثه ای مثل اتش سوزی شود. هر وقت از محل کارش بیرون می امد به منشی زنگ می زد که مبادا از وسایل برقی اداره که استفاده کرده موجب اتش سوزی شده باشد.

نوع دیگری از این نوع وسواس مربوط به افرادی است که فکر می کنند حین صحبت با دوست یا خانواده به انها توهین کرده باشند و مکرر از انها بپرسند که ایا به انها توهینی کرده اند یا یا جملات حاوی معذرت خواهی را به کرات به کار ببرند یا این ترس را داشته باشند که ناخواسته به انها اسیبی زده اند و برای همین از انواع وسایل برنده مثل چاقو یا قیچی اجتناب کنند. یا ممکن است این ترس را داشته باشند که مبادا به خودشان اسیبی بزنند و برای اینکه مطمئن بشوند که اسیب نمی زنند از بعضی وسایل خطرناک و مکان ها اجتناب می کنند و مدام بدن خود را بررسی می کنند که مبادا به خودشان صدمه ای زده اند.

آداب وارسی کردن در انجام اعمال بانکی یا اداری بسیار دست و پاگیر و استرس اور هستند افراد هنگام حساب و کتاب یا نوشتن نامه یا چک چندین بار آن را وارسی می کنند که مباد از انها خطایی سر زده باشد.

بهترین درمان برای وسواس درمان شناختی رفتاری است که تحقیقات مختلف اثربخشی ان را نشان داده اند و هیچ اثر جانبی ندارد و به راحتی یاد گرفته می شود. مکانیسم این درمان مبتنی بر عادی سازی و یادگیری روش های جدید برای مقابله با افکار وسواسی است. طی درمان افکار شناسایی و سپس نقاط قوت مراجع مشخص می شود و در مرحله بعد تعیین می کنیم که بهترین نقطه شروع برای وارد شدن به وسواس ها کدام است. در همه جلسات سعی بر انتقال منطق درمان به مراجع است تا بتواند ان را بعدا برای ساثیر مشکلاتش نیز به کار ببرد.

حمید ضرابی روانشناس بالینی

متخصص در حوزه وسواس، افسردگی، اختلالات اضطرابی و شکست های عاطفی