جایگاه زالو در درمان سکته های مغزی

سکته مغزی

همانطور که میدانید مغز انسان مرکز فرماندهی به کل بدن بوده و کلیه فعالیتهای حسی و حرکتی انسان، در گرو عملکرد طبیعی مغز میباشد. عملکرد طبیعی مغز نیازمند خونرسانی کافی به بافت مغز بوده و این خونرسانی توسط عروق مختلف انجام میشود. در صورتیکه خونرسانی به مغز به هر دلیل آسیب ببیند، عملکرد طبیعی مغز مختل شده و منجر به بروز علایم مختلفی از جمله اختلال تکلم، فلج یک نیمه صورت یا بدن، سرگیجه، اختلال تعادل و یا دیگر علایم میشود.
در واقع به دنبال بسته شدن یکی از رگهای مغز با یک لخته خون و نرسیدن خون به بخشی از مغز، عملکرد آن بخش از مغز مختل شده و سکته مغزی اتفاق می افتد. به این ترتیب فرد مبتلا به سکته مغزی بطور ناگهانی دچار علایمی از قبیل اختلال تکلم، فلج یک نیمه صورت یا بدن، سرگیجه و یا اختلال تعادل میشود.

حال برای نجات بیمار از این علایم که در صورت عدم درمان مناسب میتواند دایمی شده و بیمار را زمینگیر نماید چه کار باید کرد؟

قدم اول در مواجهه با بیماری که بطور ناگهانی دچار این علایم شده تماس با اورژانس 115 یا رساندن بیمار به نزدیکترین بیمارستان است، چرا که مهمترین مساله در موفقیت درمان در بیماران سکته مغزی، درمان هرچه سریعتر این بیماران است. درمان استاندارد سکته مغزی در تمام دنیا از جمله ایران استفاده از داروهای حل کننده لخته است. در حال حاضر تنها دارویی که با کمترین عوارض، قابلیت حل کردن لخته در عروق مغز را داراست، دارویی بنام rtPA میباشد. نکته مهم در استفاده از این دارو محدودیت زمانی برای استفاده از داروست. به این معنی که این دارو تنها در صورتی که در سه ساعت اول ( و در شرایط خاص در 4.5 ساعت اول) از شروع علایم بیمار، مورد استفاده قرار گیرد، میتواند با حل کردن لخته ای که منجر به بسته شدن یکی از رگهای مغز شده، باعث باز شدن رگ مربوطه و برقرار شدن خونرسانی طبیعی مغز شده و به این ترتیب باعث بهبودی علایم بیمار گردد. باید توجه داشت که مقدار داروی فوق هم در درمان بسیار مهم بوده و بر اساس وزن فرد مبتلا محاسبه میشود. بطوریکه مقادیر کمتر از مقدار استاندارد محاسبه شده برای وزن فرد مبتلا، بی اثر بوده و مقادیر بیشتر از حد نیز باعث بروز عوارض خطرناکی از جمله خونریزی در مناطق مختلف بدن میشود.

آیا زالودرمانی میتواند اثر rtPA را در درمان سکته مغزی داشته باشد؟

باید دانست که زالو نوعی کرم بوده که در محیطهای مرطوب زندگی کرده و از خون انسان تغذیه میکند. به این ترتیب به دنبال نزدیک شدن زالو به پوست، زالو با گزش پوست انسان، شروع به مکیدن خون انسان میکند. اما با توجه به اینکه خون به محض خروج از بدن انسان، لخته میشود؛ زالو به محض گزش پوست انسان مقداری از بزاق خود را به آن محل تزریق میکند. در سالهای اخیر اثبات شده که بزاق زالو حاوی مواد ضدانعقاد مختلفی از جمله هیرودین است که این مواد در واقع با ممانعت از لخته شدن خون، باعث میشوند که زالو به راحتی خون را بمکد.
در سالهای اخیر با تحقیقات مختلف مشخص شده که بزاق زالو نه تنها حاوی هیرودین با خاصیت ضدانعقادی است، بلکه حاوی مواد مختلف دیگری با خاصیت حل کنندگی لخته و نیز موادی با خاصیت ضد درد و نیز ضد التهاب میباشد و در واقع این مواد طبیعی بعنوان الگویی برای ساخت برخی داروها مورد استفاده قرار گرفته که در مراحل مختلف تحقیقاتی هستند.
متاسفانه اخیرا عده ای بدون داشتن مطالعات علمی کافی، مدعی درمان سکته های مغزی در ساعات اولیه با زالو شده اند. باید دانست که با توجه به اینکه در بزاق زالو ماده هیرودین وجود دارد که از نظر مولکولی شبیه به هپارین است و از آنجا که هپارین در حال حاضر و بر خلاف گذشته، در ساعات اولیه بروز سکته های مغزی ممنوع بوده و با خطر بالای خونریزی مغزی همراه است؛ استفاده از زالو بعنوان درمان سکته مغزی در ساعات اولیه ابتلا به علایم سکته مغزی، نه تنها یک درمان غیر استاندارد و غیرعلمی بوده و با خطرات و عوارض جبران ناپذیری مثل خونریزی مغزی همراه است، بلکه باعث از دست دادن زمان طلایی سه ساعته برای تجویز درمان استاندارد با rtPA خواهدشد. لذا باید تاکید کرد که در حال حاضر و با علم امروز تنها درمان علمی، استاندارد و اثبات شده برای سکته های مغزی که میتواند با حل کردن لخته خون موجود در عروق خونرسان مغز باعث برقراری مجدد جریان خون مغز و بهبود علایم بیمار شود، همان rtPA بوده و استفاده از زالو تنها اتلاف وقت و تحمیل عوارض اضافی به بیمار خواهد بود.
بیایید با آگاهی کافی از حقایق علمی، با مغز خود و عزیزانمان مهربان باشیم.
بیایید با انتشار این مطلب برای دوستان خود به افزایش اگاهی عموم جامعه کمک کنیم.

دکتر فردوس نظری
متخصص بیماریهای مغز و اعصاب