همه چیز در مورد تشنج

مغز با ارسال سیگنال های الکتریکی کوچک از طریق عصب های عضلانی چگونگی حرکات بدن را کنترل می کند. تشنج ها زمانی بروز می کند که سیگنال های غیرطبیعی از طرف مغز عملکرد بدن را تغییر می دهد.

تشنج ها در افراد مختلف یکسان نیستند. برخی افراد فقط دچار تکان های خفیف دست می شوند و هوشیاری خود را از دست نمی دهند. برخی دیگر ممکن است هوشیاری خود را از دست بدهند و دچار تکان های شدید و قوی در سراسر بدن شوند.

تکان های بدن، چه خفیف باشند و چه شدید، همیشه با تشنج رخ نمی دهند. برخی افرادی که دچار تشنج می شوند، قبل از شروع آن علائمی را مشاهده می کنند و یا ارتباط خود را با محیط پیرامون از دست می دهند و به نظر می رسد به فضا خیره شده اند. گرچه فرد بیدار است، اما پاسخ طبیعی نمی دهد. پس از آن نیز شخص این رویداد را به خاطر نمی آورد.

همیشه همه تکان های بدن ناشی از تشنج نیست. بسیاری از شرایط و بیماری ها نیز منجر به تکان های بدن می شوند که معمولا دست ها و سر را تحت تاثیر قرار می دهند.

برخی افراد تنها یک بار در طول عمر خود دچار تشنج می شوند. این تشنج معمولا کمتر از 3 دقیقه طول می کشد و با تشنج دومی در کار نیست. هر فرد سالمی ممکن است تحت شرایطی خاص دچار تشنج شود، به عنوان مثال ضربه به سر ممکن است باعث بروز این مشکل شود. ابتلا به یک بار تشنج همیشه به معنای وجود مشکل جدی نیست. اما اگر اولین بار است دچار تشنج شده اید، لازم است تحت معاینه پزشکی قرار بگیرید. لازم است از وجود بیماری های جدی که باعث این عارضه می شوند، مطمئن شوید.

تشنجهای ناشی از تب (febrile convulsions) شایع ترین نوع تشنج واحد هستند، به ویژه در کودکان.

علل تشنج

صرع یک مشکل در سیستم عصبی است که منجر به تشنج می شود. اما تشنجی که ناشی از صرع نباشد، ممکن است نشانه یک مشکل دیگر باشد، از جمله:

• افزایش سریع دمای بدن (تب ناگهانی)
• افت ناگهانی قند خون در افراد مبتلا به دیابت
• آسیب مغزی ناشی از سکته مغزی، جراحی یا ضربه به سر
• مشکلات مادرزادی
• ترک ناگهانی الکل، متوقف کردن مصرف برخی داروها یا مواد مخدر
• یک عفونت مانند مننژیت یا آنسفالیت
• تومور مغزی یا نقص ساختاری در مغز، مانند آنوریسم
• عفونت های انگلی مانند کرم توکسوپلاسموز

اکلامپسی (Eclampsia) تشنج مربوط به بارداری است که ناشی از فشار خون بالاست. این بیماری یک شرایط خطرناک برای مادر و نوزاد است، زیرا در زمان بروز تشنج اکسیژن رسانی به نوزاد به شدت کاهش پیدا می کند. احتمال بروز اکلامپسی بیشتر در هفته بیستم پس از تولد است.

تشنج غیر صرعی یا Nonepileptic شرایطی است که منجر به بروز فعالیت هایی مشابه تشنج می شود، بدون اینکه در سیستم عصبی مرکزی مشکلی وجود داشته باشد. تشنج غیر صرعی ممکن است مربوط به نوعی مشکل سلامت روانی مرتبط باشد. علائم فیزیکی معمولا به طور ناگهانی و در هنگام استرس های شدید عاطفی بروز می کنند.

حدود یک سوم کودکان مبتلا به اختلال اوتیسم دچار تشنج می شوند. تشنج در سالمندان بیشتر از سنین بالای 65 شروع می شود و سکته مغزی یکی از مهم ترین علل بروز آن است.

محافظت از فرد بیمار

علت بروز تشنج مهم نیست، مهم محافظت از فرد مبتلاست. فردی که دچار تشنج شده است، نباید هیچ یک از این فعالیت ها را انجام دهد: رانندگی، شنا، بالا رفتن از نردبان یا کار با دستگاه هایی که نیاز به هوشیاری و دقت بالا دارند.

هر کسی ممکن است دچار تشنج شود، اما این عارضه بیشتر در بین کودکان و سالمندان رایج است. به علاوه مردان بیشتر از زنان دچار تشنج می شوند.

علائم

علائم این عارضه در افراد مخلتف یکسان نیستند و بسته به نوع تشنج متفاوت خواهند بود.

تشنجهای متمرکز (جزئی)

تشنج متمرکز یا جزئی شامل از دست دادن هوشیاری نمی شود. علائم آن عبارتند از:

• تغییر در حس چشایی، بینایی، شنوایی یا لامسه
• سرگیجه
• سوزش یا تکان دادن اندام

نوع دیگری از این عارضه با نام تشنج جزئی مجزا با عدم هوشیاری و از دست دادن آگاهی همراه است. دیگر علائم آن عبارتند از:

• خیره شدن به یک نقطه
• عدم پاسخگویی
• انجام حرکات تکراری

تشنجهای عمومی تمام مغز را در بر می گیرند و 6 نوع می باشند:

تشنج غایب که پتی مل (petit mal) نیز نامیده می شود و با خیره شدن به یک نقطه همراه است. این نوع تشنج هم ممکن است باعث حرکات مکرر و تکراری شود، از جمله جمع کردن یا لرزش لب ها یا پلک زدن. به علاوه فرد تا حدی آگاهی خود را از دست می دهد.

تشنجهای تونیک باعث سفتی عضلات می شوند. تشنج های آتونیک منجر به از دست دادن کنترل عضلات شده و ممکن است باعث بروز حس ناگهانی سقوط شوند.

تشنجهای کلونیک با حرکات تکراری عضلات صورت، گردن و بازوها همراه هستند. نوع میوکولونیک باعث حرکات و کشش های ناگهانی دست ها و پاها می شوند.

تونیک کلونیک به تشنجهای بزرگ یا گراند مل (grand mal) گفته می شود و علائم آن عبارتند از:

• سفت شدن بدن
• لرزش و تکان خوردن
• از دست دادن کنترل مثانه و روده
• گاز گرفتن زبان
• عدم هوشیاری
• فرد پس از تشنج چیزی به خاطر نمی آورد و تا چند ساعت احساس بیماری دارد.

عوامل تشدید کننده

برخی از مهم ترین عوامل تشدید کننده بروز تشنج عبارتند از:

• کم خوابی
• بیماری یا تب
• اضطراب
• نورهای خیره کننده
• کافئین، الکل و مواد مخدر
• نادیده گرفتن وعده های غذایی، پرخوری کردن یا مصرف برخی ترکیبات

تشخیص عوامل تشدید کننده همیشه کار ساده ای نیست. گاهی ترکیبی از چند عامل مختلف باعث بروز این مشکل می شوند. اگر دچار تشنج می شوید و به دنبال عوامل تشدید کننده آن هستید، توصیه می کنیم پس از هر بار تشنج موارد زیر را یادداشت کنید تا بتوانید راحت تر به نتیجه برسید:

• روز و ساعت
• در حال انجام چه فعالیتی بودید؟
• اطراف شما چگونه بود و چه اتفاقاتی در حال رخ دادن بودند؟
• آیا بو، صدا یا نور غیر طبیعی مشاهده کرده یا حس کردید؟
• عوامل استرس زا وجود داشت؟
• آیا در حال خوردن ماده غذایی یا خوراکی بودید؟ (چه چیزی می خوردید؟) یا اینکه از آخرین باری که چیزی خورده اید چقدر می گذارد؟
• میزان خستگی شما چقدر بود؟ شب قبل چقدر خوابیده بودید؟

در زمان مراجعه به پزشک نیز بهتر است تمام این نکات را با دقت بیان کنید.

منبع

منبع 1

منبع 2

نگارنده و محقق: سمیه محمدی