اختلال نافرمانی مقابله ای یا ODD در کودکان

همه کودکان گاهی با والدین و اطرافیان خود مخالفت هایی می کنند، به ویژه زمانی که خسته، گرسنه، مضطرب یا ناراحت هستند. در این مواقع کودک بحث می کند و از بزرگسالان و والدین نافرمانی می کنند. مخالفت و نافرمانی بخش طبیعی از رفتارهای کودکان در فرایند رشد می باشد، به ویژه در سنین 2 تا 3 سال و اوایل نوجوانی. با این حال زمانی که اینگونه رفتار مداوم و مکرر باشد، رفتار خصمانه و عدم همکاری کودک به نوعی نگران تبدیل می شود، به ویژه اینکه اینگونه رفتار کودک بر روی روابط خانواده و زندگی علمی و اجتماعی کودک تاثیر می گذارد.

در کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای (ODD) نوعی الگوی مداوم از نافرمانی و خصمانه در رفتارهای کودک در مقابل بزرگ ترها مشاهده می شود. علائم این اختلال عبارتند از:

• بداخلاقی مکرر
• بحث و جدل بیش از حد با بزرگترها
• مورد سوال قرار دادن قوانین
• مقاومت مداوم در برابر خواسته های بزرگسالان و مخالفت با قوانین
• تلاش عمدی برای آزار دادن و ناراحت کردن دیگران
• سرزنش دیگران برای اشتباهات و سوء رفتارهای خود
• حساسیت بالا و عصبانی شدن
• خشم مکرر
• صحبت های بی ادبانه در زمان عصبانیت
• کینه توزی و در صدد انتقام

علائم این اختلال معمولا در موقعیت های مختلف مشاهده می شود، اما در مدرسه و خانه بیشتر مشاهده می شود. شانزده درصد از کودکان و نوجوانان در سن مدرسه دچار این اختلال هستند. علت بروز اختلال نافرمانی مقابله ای نامشخص است، اما والدین بسیاری از این کودکان گزارش دادند که کودک آنها جدی تر بوده و خواهر و برادر آنها این رفتار را از سنین پایین تر نشان می دهند. بنابراین عوامل بیولوژیکی، روانی و اجتماعی در بروز این اختلال نقش مهمی دارند.

کودک مبتلا به ODD باید مورد ارزیابی و معاینه کامل قرار گیرد. بررسی وجود اختلالات دیگر در این کودکان لازم می باشد، از جمله اختلال بیش فعالی و نقص توجه (ADHD)، ناتوانی در یادگیری، اختلالات خلقی و اختلالات اضطراب. برطرف کردن علائم ODD بدون درمان دیگر اختلالات تقریبا غیرممکن است. برخی کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای یا ODD ممکن است به اختلال سلوک مبتلا شوند.

یکی از روش های درمانی برای این اختلال تنظیم برنامه های مدیریت و آموزشی برای کمک به والدین است. روان درمانی فردی برای مدیریت خشم روش موثری است. مهارت های حل مشکل برای کمک به حل مشکلات و کاهش میزان رفتارهای منفی به کار می رود. آموزش مهارت های اجتماعی برای افزایش انعطاف پذیری و بهبود مهارت های اجتماعی و بالا بردن تحمل نیز توصیه می شود.

دارو برای درمان برخی حالت های شدید این اختلال و همچنین برخی اختلالات دیگر مانند ADHD، اختلال خلقی و اضطراب مفید خواهد بود.

داشتن کودک مبتلا به ODD برای والدین با مشکلات زیادی همراه است. این والدین به حمایت و همراهی نیاز دارند و به روش های زیر می توانند به کودکان خود کمک کنند:

• همیشه رفتار مثبت نشان دهید. زمانی که کودک همکاری می کند، او را تشویق کنید.
• اگر فکر می کنید درگیری و اختلاف شما با کودک بیشتر خواهد شد، مکان را ترک کنید یا زمانی را برای استراحت بگذارید. اگر کودک چنین اقدامی کرد او را حمایت کنید.
• از آنجایی که کودک مبتلا به ODD به کشمکش و جدل ادامه می دهد، اقداماتی را که تمایل دارید کودک انجام دهد، اولویت بندی کنید. اگر به کودک زمان داده اید تا فکر کند یا به اتاق خود برود، زمان جر و بحث را افزایش ندهید.
• سعی کنید با دیگر بزرگسالانی که با کودک شما در ارتباط هستند کار کنید و حمایت آنها را برای کودک خود جلب کنید.

نگارنده: سمیه محمدی

گروه پزشکان جایروس

آرش رستمی

روان درمانگر کودکان

خدمات تخصصی سنجش کودکان،آموزش والدین ،فرزند درمانیCPR و بازی درمانی ارائه می گردد.

جهت اطلاعات بیشتر و گرفتن وقت قبلی اینجا کلیک کنید و با شعبه رسالت و کرج دپارتمان هنر درمانی تماس حاصل فرمایید.